Een duurzame verpakking begint niet bij de keuze voor een groen label of een milieuvriendelijk ogende bedrukking. De belangrijkste beslissingen worden al gemaakt tijdens het ontwerp. Hoeveel materiaal is werkelijk nodig? Kan de verpakking na gebruik goed worden gescheiden en gerecycled? En blijft het product tijdens opslag, transport en presentatie voldoende beschermd? Voor productmanagers betekent dit dat duurzaamheid vanaf de eerste briefing moet worden meegenomen. In deze blog bespreken we de belangrijkste stappen voor het ontwerpen van duurzame verpakkingen.

Begin bij de functie van de verpakking

Voordat u materialen vergelijkt, moet duidelijk zijn welke functies de verpakking vervult. Een verpakking kan het product beschermen, verschillende onderdelen bij elkaar houden, informatie overbrengen en het product aantrekkelijk presenteren. Daarnaast moet zij mogelijk geschikt zijn voor machinale verwerking, transport of plaatsing in een winkeldisplay. Breng deze eisen eerst in kaart en maak onderscheid tussen noodzakelijke functies en aanvullende wensen. Een extra binnenverpakking of beschermlaag kan bijvoorbeeld nuttig lijken, terwijl een aangepaste constructie dezelfde bescherming biedt met minder materiaal.

Gebruik niet meer materiaal dan nodig

Materiaalreductie is een belangrijke stap bij het verduurzamen van verpakkingen. Een kleine of lichte verpakking vraagt minder grondstoffen en neemt doorgaans minder ruimte in tijdens opslag en transport. Dat kan niet alleen de milieubelasting, maar ook de logistieke kosten verlagen. Minder materiaal gebruiken betekent echter niet dat de verpakking zo dun mogelijk moet worden. Wanneer producten tijdens het transport beschadigd raken, gaat de duurzaamheidswinst snel verloren. Zoek daarom naar een constructie die met zo weinig mogelijk materiaal toch voldoende stevigheid en bescherming biedt. Prototypes en transporttesten helpen u om hierin de juiste balans te vinden.

Kies voor goed recyclebare materialen

Niet alleen de hoeveelheid materiaal telt. Ook de manier waarop een verpakking na gebruik kan worden verwerkt, is belangrijk. Verpakkingen van één materiaalsoort zijn doorgaans eenvoudiger te recyclen dan uitvoeringen waarin verschillende materialen permanent met elkaar zijn verbonden. Kunt u een verpakking niet uit één materiaal maken? Zorg er dan voor dat onderdelen gemakkelijk van elkaar kunnen worden gescheiden. Denk bijvoorbeeld aan een kartonnen omverpakking met een los kunststof onderdeel. Besteed ook aandacht aan lijm, coatings, folies, vensters en laminaten. Deze toevoegingen kunnen functioneel of visueel aantrekkelijk zijn, maar mogen het recyclingproces niet onnodig bemoeilijken.

Kijk kritisch naar formaat en lege ruimte

Een verpakking moet aansluiten op de afmetingen van het product. Veel lege ruimte zorgt niet alleen voor onnodig materiaalgebruik, maar betekent ook dat er tijdens het transport minder producten in een doos, op een pallet of in een vrachtwagen passen. Soms is daarnaast extra opvulmateriaal nodig om te voorkomen dat het product gaat schuiven. Onderzoek daarom of u de verpakking compacter kunt maken of producten efficiënter kunt stapelen. Kijk hierbij naar de volledige verpakkingsketen. Een kleine aanpassing aan de consumentenverpakking kan namelijk gevolgen hebben voor de omdoos, palletindeling en presentatie op de winkelvloer.

Neem de hele keten mee in het ontwerp

Een duurzame verpakking moet in de praktijk goed blijven functioneren. Bespreek het ontwerp daarom niet alleen met marketing en vormgeving, maar ook met inkoop, logistiek, productie, leveranciers en retailers. Zij kunnen aangeven welke beperkingen gelden voor verwerking, opslag, afvulling en transport. Denk daarnaast na over wat er na gebruik met de verpakking gebeurt. Is voor de consument direct duidelijk hoe de verschillende onderdelen moeten worden weggegooid? En is er binnen de betreffende afvalstroom daadwerkelijk een recyclingroute beschikbaar? Heldere materiaalkeuzes en afvalinstructies helpen om te voorkomen dat recyclebare onderdelen alsnog bij het restafval terechtkomen.

Door materiaalsoorten, gewichten, leveranciersgegevens en ontwerpkeuzes vast te leggen, kunt u verschillende verpakkingen beter vergelijken. Deze documentatie wordt ook belangrijker door de Europese Packaging and Packaging Waste Regulation. De PPWR wordt vanaf 12 augustus 2026 in het algemeen van toepassing en stelt onder meer strengere eisen aan materiaalreductie, documentatie en recyclebaarheid. Wacht daarom niet tot een verpakking volledig is ontwikkeld. Neem de relevante eisen al mee in de briefing en laat tijdig controleren welke regels voor uw product, verpakking en positie in de keten gelden.

Een duurzame winkeldisplay laten ontwikkelen?

XCJ denkt mee over het ontwerpen en produceren van winkeldisplays voor producten die onder andere in drogisterijen en apotheken worden verkocht. U kunt bijvoorbeeld kiezen voor toonbankdisplays en vloerdisplays. XCJ werkt voornamelijk met karton en kan kartonnen displays en promotiematerialen FSC-gecertificeerd leveren. Bij het ontwerp wordt niet alleen gekeken naar de uitstraling, maar ook naar materiaalgebruik, stevigheid, afvulling, vervoerbaarheid en verwerking.